Rusya Mahkeme Kararlarının Tenfizinde Mütekabiliyet Sorunu: "Fiili" Değil "Kanuni" Karşılıklılık Araştırılmalı

Böl­ge Ad­li­ye Mah­ke­me­si ka­ra­rı da­va­lı ve­ki­lin­ce du­ruş­ma is­tem­li tem­yiz edil­mek­le; ke­sin­lik, süre, tem­yiz şar­tı ve di­ğer usul ek­sik­lik­le­ri yö­nün­den ya­pı­lan ön in­ce­le­me so­nu­cun­da, 24.02.2025 ta­ri­hin­de du­ruş­ma ya­pıl­ma­sı­na ve du­ruş­ma gü­nü­nün ta­raf­la­ra da­ve­ti­ye ile bil­di­ril­me­si­ne ka­rar ve­ril­miş­tir.

Bel­li edi­len gün­de da­va­lı ve­ki­li Avu­kat Ayça Le­rüg ile da­va­cı ve­ki­li Avu­kat Sop­hie Evan­s­'in gel­miş ol­ma­la­rıy­la du­ruş­ma­ya baş­la­na­rak ha­zır bu­lu­nan avu­kat­la­rın söz­lü açık­la­ma­la­rı din­le­nil­dik­ten son­ra işin in­ce­le­ne­rek ka­ra­ra bağ­lan­ma­sı için uy­gun gö­rü­len sa­at­te Tet­kik Hâ­ki­mi ta­ra­fın­dan ha­zır­la­nan ra­por din­le­ne­rek dos­ya­da­ki bel­ge­ler in­ce­le­nip ge­re­ği dü­şü­nül­dü:

I. DAVA

Da­va­cı ve­ki­li dava di­lek­çe­sin­de; da­va­lı yük­le­ni­ci­nin 15.02.2016 ta­rih ve WHSD-DR-ST-0084 sa­yı­lı alt yük­le­ni­ci söz­leş­me­si kap­sa­mın­da  mü­vek­ki­li­ne kar­şı bor­cu doğ­du­ğu­nu, bor­cun za­ma­nın­da öden­me­me­si üze­ri­ne da­va­lı aley­hi­ne Rus­ya Fe­de­ras­yo­nu Sankt-Pe­ters­burg Şeh­ri Le­ning­rad Böl­ge­si Ti­ca­ret Mah­ke­me­sin­de dava açıl­dı­ğı­nı, açı­lan dava kap­sa­mın­da ta­raf­lar ara­sın­da 02.11.2018 ta­rih ve da­va­lı­nın bor­cu be­lir­li ta­rih­ler­de öde­ye­ce­ği ta­ah­hü­dü­nü içe­ren sulh söz­leş­me­si ak­de­dil­di­ği­ni, mah­ke­me­nin, dava de­vam eder­ken ta­raf­lar ara­sın­da ak­de­di­len sulh söz­leş­me­si­ne da­ya­na­rak 24.12.2018 ta­rih­li ka­rar ile da­va­lı şir­ke­tin mü­vek­ki­le top­lam­da 16.536.634 Rub­le 46 ka­pik  bor­cu bu­lun­du­ğu­nu tes­pit et­ti­ği­ni,  ka­ra­rın 24.12.2018 ta­ri­hin­de ke­sin­leş­ti­ği ve icra ka­bi­li­ye­ti­ni ka­zan­dı­ğı­nı, Tür­ki­ye ve Rus­ya ara­sın­da­ki kar­şı­lık­lı­lı­ğın (mü­te­ka­bi­li­ye­tin) var­lı­ğı­nın dokt­rin­de açık­lan­dı­ğı­nı, Rus­ya mah­ke­me­si ta­ra­fın­dan ve­ri­len ila­mın  MÖ­HU­K­'un 50. vd mad­de­le­ri uya­rın­ca ten­fiz için ön ve esas ko­şul­la­rı ta­şı­dı­ğı­nın  sa­bit ol­du­ğu­nu ile­ri sü­re­rek Rus­ya Fe­de­ras­yo­nu Sankt-Pe­ters­burg Şeh­ri Le­ning­rad Böl­ge­si Ti­ca­ret Mah­ke­me­si­'­nin 20.12.2018 ta­rih­li ka­ra­rı­nın  ta­nın­ma ve ten­fi­zi­ni ta­lep et­miş­tir.

II. CE­VAP

Da­va­lı ve­ki­li ce­vap di­lek­çe­sin­de; mü­te­ka­bi­li­yet şar­tı sağ­lan­ma­dı­ğın­dan Rus­ya Mah­ke­me­si ta­ra­fın­dan ve­ri­len ka­ra­rın Tür­ki­ye’de ta­nı­ma ve ten­fi­zi­nin müm­kün ol­ma­dı­ğı­nı, Rus­ya Mah­ke­me­si ta­ra­fın­dan ve­ri­len ka­ra­rın kamu dü­ze­ni­ne ay­kı­rı ol­du­ğu­nu, Rus­ya Mah­ke­me­si hu­zu­run­da  usu­le ay­kı­rı bir şe­kil­de ya­pı­lan sulh söz­leş­me­si­nin hu­ku­ka uy­gun ola­rak dü­zen­len­me­di­ğin­den ge­çer­li ol­ma­dı­ğı­nı, mü­vek­ki­li­ni  tem­sil eden ve­ki­lin, mah­ke­me hu­zu­run­da sul­he yet­ki­li ol­ma­yıp,  ya­pı­lan sul­hün ge­çer­li ol­ma­dı­ğı­nı, so­mut olay­da usu­le uy­gun bir şe­kil­de ke­sin­leş­miş bir mah­ke­me ka­ra­rı bu­lun­ma­dı­ğı­nı sa­vu­na­rak, da­va­nın red­di­ni is­te­miş­tir.

III. İLK DE­RE­CE MAH­KE­ME­Sİ KA­RA­RI

İlk De­re­ce Mah­ke­me­si­nin yu­ka­rı­da ta­rih ve sa­yı­sı be­lir­ti­len ka­ra­rı ile, ten­fi­zi is­te­nen ka­ra­rın ve­ril­di­ği Rus­ya Fe­de­ras­yo­nu ile Tür­ki­ye Cum­hu­ri­ye­ti ara­sın­da, ya­ban­cı ilam­la­rın ten­fi­zi­ne iliş­kin iki veya çok ta­raf­lı bir mil­let­le­ra­ra­sı an­laş­ma mev­cut ol­ma­dı­ğı, Tür­ki­ye ile Rus­ya ara­sın­da "akdi kar­şı­lık­lı­lık" bu­lun­ma­dı­ğı,  ta­raf­lar ara­sın­da gö­rü­len ben­zer da­va­da İs­tan­bul Böl­ge Ad­li­ye Mah­ke­me­si 15. Hu­kuk Da­ire­si­'­nin 2021/3417 E., 2022/80 K. sa­yı­lı ka­ra­rın­da "... Rus­ya Mah­ke­me­le­ri ta­ra­fın­dan ve­ri­len ka­rar­la­rın Tür­ki­ye Mah­ke­me­le­rin­de ten­fiz edil­di­ği­ne, do­la­yı­sıy­la fi­ili kar­şı­lık­lı­lı­ğın bu­lun­du­ğu­na iliş­kin ka­rar­lar bu­lun­du­ğu tes­pit edil­miş­tir. (bkz.Yar­gı­tay 19. Hu­kuk Da­ire­si­'­nin, 19.12.2018 ta­rih­li, 2018/579 Esas, 2018/6742 Ka­rar sa­yı­lı ka­ra­rı) Yar­gı­ta­y­'ın tes­pit edi­len bazı ka­rar­la­rın­da da Rus­ya Mah­ke­me­le­ri­ne ait ka­rar­la­rın kamu dü­ze­ni, usul­süz teb­li­gat ve ke­sin­leş­me şer­hi­nin bu­lun­ma­ma­sın­dan do­la­yı bo­zul­du­ğu gö­rül­mek­te­dir. MÖ­HU­K' un 54. mad­de­si­nin a ben­din­de dü­zen­le­nen ve ten­fi­zin bi­rin­ci kri­te­ri olan iki ülke ara­sın­da­ki mü­te­ka­bi­li­yet kri­te­ri­nin sağ­lan­ma­dı­ğı du­rum­lar­da aynı mad­de­nin de­va­mın­da sa­yı­lan ve ikin­cil kri­ter­le­rin in­ce­len­me­si müm­kün gö­rün­me­mek­te­dir (bkz. Yar­gı­tay 11. Hu­kuk Da­ire­si­'­nin, 29.05.2014 ta­rih­li, 2014/2883 Esas, 2014/10015 Ka­rar sa­yı­lı ka­ra­rı, Yar­gı­tay 13. Hu­kuk Da­ire­si­'­nin,  06.03.2012 ta­rih­li, 2011/12027 Esas, 2012/5468 Ka­rar sa­yı­lı ka­ra­rı) Do­la­yı­sıy­la Yar­gı­ta­y­'ın bu ka­rar­lar­dan da Rus­ya Fe­de­ras­yo­nu ile Tür­ki­ye Cum­hu­ri­ye­ti ara­sın­da fi­ili mü­te­ka­bi­li­ye­tin var­lı­ğı­nın bu­lun­du­ğu­nu ka­bul et­ti­ği so­nu­cu­na va­rıl­mak­ta­dır. O hal­de ya­pı­lan bu açık­la­ma­lar Yar­gı­tay ka­rar­la­rı ışı­ğın­da mah­ke­me­ce, iki dev­let ara­sın­da ta­nı­ma ve ten­fiz ko­nu­sun­da  fi­ili kar­şı­lık­lı­lık bu­lun­du­ğu ka­bul edi­le­rek işin esas­tan in­ce­len­me­si ve ta­raf de­lil­le­rin de­ğer­len­di­ril­me­si ile so­nu­cu­na göre ka­rar ve­ril­me­si ge­re­kir­ken ha­ta­lı de­ğer­len­dir­me ile ya­zı­lı şe­kil­de ka­rar ve­ril­me­si isa­bet­siz ol­muş­tur..." açık­la­ma­la­rı­na yer ve­ril­miş olup Rus­ya Fe­de­ras­yo­nu ile Tür­ki­ye Cum­hu­ri­ye­ti ara­sın­da fi­ili mü­te­ka­bi­li­ye­tin  bu­lun­du­ğu, ola­ya uy­gu­la­nan hük­mün Türk kamu dü­ze­ni­ne  ay­kı­rı­lık teş­kil et­me­di­ği, ta­nı­ma ve ten­fiz ko­şul­la­rı­nın oluş­tu­ğu ge­rek­çe­siy­le, da­va­nın ka­bu­lü­ne ka­rar ve­ril­miş­tir.

IV. İS­Tİ­NAF

İlk De­re­ce Mah­ke­me­si­nin yu­ka­rı­da be­lir­ti­len ka­ra­rı­na kar­şı sü­re­si için­de ta­raf ve­kil­le­ri ta­ra­fın­dan is­ti­naf baş­vu­ru­sun­da bu­lu­nul­ma­sı üze­ri­ne Böl­ge Ad­li­ye Mah­ke­me­si­nin yu­ka­rı­da ta­rih ve sa­yı­sı be­lir­ti­len ka­ra­rı ile ten­fi­zi is­te­nen ka­ra­rın ve­ril­di­ği Rus­ya Fe­de­ras­yo­nu ile Tür­ki­ye Cum­hu­ri­ye­ti ara­sın­da, ya­ban­cı ilam­la­rın ten­fi­zi­ne iliş­kin iki veya çok ta­raf­lı bir mil­let­le­ra­ra­sı an­laş­ma­nın mev­cut ol­ma­dı­ğı, bu an­lam­da Tür­ki­ye ile Rus­ya ara­sın­da "akdi kar­şı­lık­lı­lık" bu­lun­ma­dı­ğı, ta­raf dev­let­ler ara­sın­da fi­il­li uy­gu­la­ma­nın bu­lu­nup bu­lun­ma­dı­ğı yö­nün­den ya­pı­lan in­ce­le­me­de ise, il­gi­li dev­let­le Tür­ki­ye ara­sın­da ten­fiz­de kar­şı­lık­lı­ğın sağ­lan­ma­sı­na dair bir an­laş­ma bu­lun­ma­sa da, il­gi­li dev­le­tin ka­nun­la­rı Türk Mah­ke­me ka­rar­la­rı­nın o ül­ke­de ten­fi­zi­ni sağ­lı­yor­sa ya da bu ko­nu­da fi­ili bir uy­gu­la­ma var­sa kar­şı­lık­lı­lık sağ­lan­mış  ola­ca­ğı, Ada­let Ba­kan­lı­ğı Dış İliş­ki­ler ve Av­ru­pa Bir­li­ği Ge­nel Mü­dür­lü­ğü­'n­ce ve­ri­len 30.09.2019 ta­rih­li ce­va­bi ya­zı­da; fi­ili kar­şı­lık­lı­lık ko­nu­sun­da, Ba­kan­lık­ta ülke ba­zın­da her­han­gi bir is­ta­tis­tik veri bu­lun­ma­dı­ğı da be­lir­til­di­ği, Rus­ya Mah­ke­me­le­ri ta­ra­fın­dan ve­ri­len ka­rar­la­rın Tür­ki­ye Mah­ke­me­le­rin­de ten­fiz edil­di­ği­ne, do­la­yı­sıy­la fi­ili kar­şı­lık­lı­lı­ğın bu­lun­du­ğu­na iliş­kin ka­rar­lar bu­lun­du­ğu­nun tes­pit edil­di­ği,Yar­gı­ta­y­'ın tes­pit edi­len bazı ka­rar­la­rın­da da Rus­ya Mah­ke­me­le­ri­ne ait ka­rar­la­rın kamu dü­ze­ni, usul­süz teb­li­gat ve ke­sin­leş­me şer­hi­nin bu­lun­ma­ma­sın­dan do­la­yı bo­zul­du­ğu, MÖ­HU­K­'un 54. mad­de­si­nin (a) ben­din­de dü­zen­le­nen ve ten­fi­zin bi­rin­ci kri­te­ri olan iki ülke ara­sın­da­ki mü­te­ka­bi­li­yet kri­te­ri­nin sağ­lan­ma­dı­ğı du­rum­lar­da aynı mad­de­nin de­va­mın­da sa­yı­lan ve ikin­cil kri­ter­le­rin in­ce­len­me­si müm­kün gö­rün­me­di­ği, do­la­yı­sıy­la Yar­gı­ta­y­'­ca Rus­ya Fe­de­ras­yo­nu ile Tür­ki­ye Cum­hu­ri­ye­ti ara­sın­da fi­ili mü­te­ka­bi­li­ye­tin var­lı­ğı­nın bu­lun­du­ğu­nun ka­bul edil­di­ği so­nu­cu­na va­rıl­dı­ğı, bu iti­bar­la MÖ­HU­K­'un 54. mad­de­sin­de ya­zı­lı tüm şart­la­rın oluş­tu­ğu, dava ko­nu­su ka­ra­rın ten­fi­ze uy­gun ol­du­ğu ge­rek­çe­siy­le  is­ti­naf baş­vu­ru­su­nun esas­tan red­di­ne ka­rar ve­ril­miş­tir.

V. TEM­YİZ

A. Tem­yiz Se­bep­le­ri

Da­va­lı ve­ki­li tem­yiz di­lek­çe­sin­de;

a. Rus­ya fe­da­ras­yo­nu ile Tür­ki­ye Cum­hu­ri­ye­ti dev­le­ti ara­sın­da fi­ili mü­te­ka­bi­li­yet bu­lun­ma­dı­ğı­nı,  mah­ke­me­ce da­ya­nı­lan Yar­gı­tay ka­rar­la­rın­da hu­ku­ki, akdi ya da fi­ili mü­te­ka­bi­li­ye­tin ol­du­ğu­na dair hiç­bir tes­pit ya da ifa­de bu­lun­ma­dı­ğı­nı, da­ya­nak ka­rar­la­rın fi­ili mü­te­ka­bi­li­yet ol­du­ğu­nu is­pat eder ma­hi­yet­te ol­ma­dı­ğı­nı, kar­şı­lık­lı­lık esa­sı­nın ger­çek­leş­me­si için Rus Mah­ke­me­le­ri ta­ra­fın­dan da Türk Mah­ke­me­si ka­rar­la­rı­nın ta­nı­ma ve ten­fi­zi­nin ya­pıl­ma­sı ge­rek­ti­ği­ni, Rus­ya Mah­ke­me­le­ri ta­ra­fın­dan Türk Mah­ke­me­le­ri ka­rar­la­rı­na is­ti­na­den ta­nı­ma ve ten­fiz ve­ri­lip ve­ril­me­di­ği­nin de­ğer­len­di­ril­me­den fi­ili mü­te­ka­bi­li­ye­tin ka­bul edil­di­ği­ni,  kar­şı­lık­lı­lı­ğın fe­de­ral dev­let ile il­gi­li de­ğil ka­ra­rı ve­ren mah­ke­me­nin bağ­lı bu­lun­du­ğu fe­de­re dev­let ile  Tür­ki­ye ara­sın­da aran­ma­sı ge­rek­ti­ği­ni,

b. MÖ­HU­K­'un 54. mad­de­de ara­nan şart­la­rın bir­bi­ri­ne ön­ce­li­ği ol­ma­dı­ğı­nı, hep­si­nin bir­bi­ri­ne ön­ce­li­ği ol­ma­dan ayrı ayrı in­ce­len­me­si ge­rek­ti­ği­ni,  ten­fiz ön şar­tı­nın sa­de­ce MÖ­HU­K­'un 50. mad­de­de bu­lun­du­ğu­nu,  Tür­ki­ye­de ha­ta­en Rus mah­ke­me­le­ri ta­ra­fın­dan ve­ri­len ka­ra­rın ta­nı­ma ve ten­fi­zi­nin ya­pıl­mış ol­ma­sı­nın söz ko­nu­su ka­ra­rın hu­ku­ka uy­gun ol­du­ğu an­la­mı­na gel­me­ye­ce­ği­ni, dos­ya­da müb­rez bu­lu­nan  Rus­ya Fe­de­ras­yo­nu Ten­fiz ko­nu­lu ya­zı­sın­da  açık­ça de­ği­nil­di­ği üze­re Rus­ya Mah­ke­me­le­ri­nin Türk Mah­ke­me­si ka­rar­la­rı­nı hali ha­zır­da ta­nı­ma ve ten­fiz etme im­ka­nı bu­lun­ma­dı­ğı­nı, zira söz ko­nu­su ya­zı­da açık­ça ifa­de edil­di­ği üze­re Rus­ya Mah­ke­me­le­ri an­cak ta­raf ol­du­ğu ulus­la­ra­ra­sı an­laş­ma­lar­da ön­gö­rü­lü­yor ise söz ko­nu­su ül­ke­le­rin ka­rar­la­rı­nı ta­nı­ma ve ten­fiz et­ti­ği­ni,  Tür­ki­ye ve Rus­ya Fe­de­ras­yo­nu ara­sın­da bu şe­kil­de bir ulus­la­ra­ra­sı an­laş­ma bu­lun­ma­dı­ğı­nı,

c. Ta­raf­la­rın­ca so­mut­laş­tır­ma yü­kü­mü kap­sa­mın­da su­nu­lan bu res­mi yazı ile ta­nı­ma ve ten­fiz ba­kı­mın­dan ge­rek­li ko­şul­la­rın oluş­ma­dı­ğı is­pat olun­ma­sı­na ve da­va­cı ta­ra­fın­dan aksi yön­de her­han­gi bir de­lil su­nul­ma­mış ol­ma­sı­na rağ­men is­ti­naf mah­ke­me­si­nin il­gi­li bel­ge­yi ne se­bep­le dik­ka­te al­ma­dı­ğı ve in­ce­le­me­ye de­ğer gör­me­di­ği hu­su­su­nun iza­ha muh­taç ol­du­ğu­nu,  Ada­let Ba­kan­lı­ğı ya­zı­sın­da ül­ke­ler ara­sın­da fi­ili mü­te­ka­bi­li­ye­tin bu­lun­ma­dı­ğı­nın da açık­ca be­lir­til­di­ği­ni, Rus­ya fe­de­ras­yo­nu Dı­şiş­le­ri Ba­kan­lı­ğı’nın açık ve net bir şe­kil­de Tür­ki­ye Cum­hu­ri­ye­tin­den ve­ri­len ka­rar­la­rın Rus­ya fe­de­ras­yo­nu ta­ra­fın­dan ten­fiz edil­me­di­ği be­lir­til­miş­ken, üs­te­lik da­va­cı yan ta­ra­fın­dan Tür­ki­ye Mah­ke­me­le­ri ta­ra­fın­dan ve­ri­len ka­rar­la­rın Rus­ya Fe­de­ras­yo­nu’nda ten­fiz edil­di­ği­ne iliş­kin bir de­lil su­nul­ma­mış­ken  mah­ke­me­nin bunu ge­rek­çe­li ka­ra­rın­da tar­tış­ma­mış ol­ma­sı­nın ve hat­ta san­ki böy­le bir de­lil dos­ya­da mev­cut de­ğil­miş gibi hü­küm kur­muş ol­ma­sı­nın hu­ku­ka ay­kı­rı ol­du­ğu­nu,

d. Ka­ra­rın HMK’nın 297. mad­de­si­ne ay­kı­rı ol­du­ğu­nu,

e. Türk Mah­ke­me­le­ri ka­ra­rı­nı ta­nı­ma­yan  ve tüm dün­ya ta­ra­fın­dan am­bar­go­ya ma­ruz bı­ra­kı­lan Rus­ya Fe­da­ras­yo­nu Mah­ke­me­le­ri ta­ra­fın­dan  ve­ri­len ka­ra­rın kamu dü­ze­ni­ne açık­ça ay­kı­rı ol­du­ğu­nu,

f. Ya­ban­cı mah­ke­me ka­ra­rı­nın ten­fi­zi­ne ka­rar ve­ril­me­si­nin tes­pit ni­te­li­ğin­de olup nis­pi ve­ka­let üc­re­ti­ne hük­me­dil­me­si­nin doğ­ru ol­ma­dı­ğı­nı be­yan et­mek­te­dir.

B. De­ğer­len­dir­me ve Ge­rek­çe

1.Dava,  ta­raf­lar ara­sın­da dü­zen­le­nen eser söz­leş­me­sin­den kay­nak­la­nan iş be­de­li ala­ca­ğı­nın tah­si­li için ve­ri­len ya­ban­cı mah­ke­me ka­ra­rı­nın ta­nın­ma­sı ve ten­fi­zi is­te­mi­ne iliş­kin­dir.

Mil­let­le­ra­ra­sı Özel hu­kuk ve Usul Hu­ku­ku Hak­kın­da Ka­nun‘un  “ Ten­fiz Şart­la­rı” baş­lık­lı  54. mad­de­si hük­mü;

(1) Yet­ki­li mah­ke­me ten­fiz ka­ra­rı­nı aşa­ğı­da­ki şart­lar da­hi­lin­de ve­rir:

a) Tür­ki­ye Cum­hu­ri­ye­ti ile ila­mın ve­ril­di­ği dev­let ara­sın­da kar­şı­lık­lı­lık esa­sı­na da­ya­nan bir an­laş­ma ya­hut o dev­let­te Türk Mah­ke­me­le­rin­den ve­ril­miş ilam­la­rın ten­fi­zi­ni müm­kün kı­lan bir ka­nun hük­mü­nün veya fi­ili uy­gu­la­ma­nın bu­lun­ma­sı.

b)İla­mın, Türk Mah­ke­me­le­ri­nin mün­ha­sır yet­ki­si­ne gir­me­yen bir ko­nu­da ve­ril­miş ol­ma­sı veya da­va­lı­nın iti­raz et­me­si şar­tıy­la ila­mın, dava ko­nu­su veya ta­raf­lar­la ger­çek bir iliş­ki­si bu­lun­ma­dı­ğı hal­de ken­di­si­ne yet­ki ta­nı­yan bir dev­let mah­ke­me­sin­ce ve­ril­miş ol­ma­ma­sı.

c) Hük­mün kamu dü­ze­ni­ne açık­ça ay­kı­rı bu­lun­ma­ma­sı.

ç) O yer ka­nun­la­rı uya­rın­ca, ken­di­si­ne kar­şı ten­fiz is­te­nen ki­şi­nin hük­mü ve­ren mah­ke­me­ye usu­lü­ne uy­gun bir şe­kil­de çağ­rıl­ma­mış veya o mah­ke­me­de tem­sil edil­me­miş ya­hut bu ka­nun­la­ra ay­kı­rı bir şe­kil­de gı­ya­bın­da veya yok­lu­ğun­da hü­küm ve­ril­miş ve bu ki­şi­nin yu­ka­rı­da­ki hu­sus­lar­dan bi­ri­ne da­ya­na­rak ten­fiz is­te­mi­ne kar­şı Türk Mah­ke­me­si­ne iti­raz et­me­miş ol­ma­sı” dü­zen­le­me­si­ni içer­mek­te­dir.

So­mut olay­da, uyuş­maz­lık, Tür­ki­ye Cum­hu­ri­ye­ti ile Rus­ya Fe­de­ras­yo­nu ara­sın­da mü­te­ka­bi­li­yet şar­tı­nın olup ol­ma­dı­ğı­nın tes­pi­ti nok­ta­sın­da top­lan­mak­ta­dır.

MÖ­HU­K­'un 54. mad­de­si (a) ben­din­de be­lir­le­nen üç du­rum­dan bi­ri­nin bu­lun­ma­sı ha­lin­de “kar­şı­lık­lı­lık” il­ke­si­nin ger­çek­leş­ti­ği ka­bul edi­lir. Bun­lar­dan bi­rin­ci­si ya­ban­cı ilam­la­rın ten­fi­zi için Tür­ki­ye Cum­hu­ri­ye­ti ile ka­ra­rı ve­ren ülke ara­sın­da kar­şı­lık­lı­lık esa­sı­na da­ya­lı bir söz­leş­me, ikin­ci­si  o dev­let­te Türk Mah­ke­me­le­rin­den ve­ril­miş ilam­la­rın ten­fi­zi­ni müm­kün kı­lan bir ka­nun hük­mü; üçün­cü ise fi­ili mü­te­ka­bi­li­yet bu­lun­ma­sı­dır.

Dos­ya­da mev­cut Ada­let Ba­kan­lı­ğı’nın 30.09.2019 ta­rih­li ce­va­bi ya­zı­sın­da Rus­ya Fe­de­ras­yo­nu ile Tür­ki­ye Cum­hu­ri­ye­ti ara­sın­da, ya­ban­cı mah­ke­me ka­rar­la­rı­nın ta­nın­ma­sı ve ten­fi­zi ko­nu­sun­da iki­li veya çok ta­raf­lı bir an­laş­ma­nın ol­ma­dı­ğı, fi­ili kar­şı­lık­lı­lık ko­nu­sun­da, Ba­kan­lık­ta ülke ba­zın­da her­han­gi bir is­ta­tis­tik veri bu­lun­ma­dı­ğı, dava açıl­ma­sı ha­lin­de tak­di­rin mah­ke­me­ye ait ol­du­ğu be­lir­til­miş­tir.

Ada­let Ba­kan­lı­ğı’nın ya­zı­sı­na göre Tür­ki­ye Cum­hu­ri­ye­ti ile Rus­ya Fe­de­ras­yo­nu ara­sın­da akdi mü­te­ka­bi­li­yet bu­lun­ma­dı­ğı an­la­şıl­dı­ğın­dan, dava ko­nu­su ila­mın ten­fi­zi­ni müm­kün kı­lan bir ka­nun hük­mü­nün veya fi­ili uy­gu­la­ma­nın bu­lu­nup bu­lun­ma­dı­ğı­na ba­kıl­ma­lı­dır.

Mah­ke­me­ce,  Tür­ki­ye’de Rus­ya Fe­de­ras­yo­nu mah­ke­me­le­ri ka­rar­la­rı­nın ten­fi­zi­ne iliş­kin ilam­lar ol­du­ğu ge­rek­çe­siy­le fi­ili mü­te­ka­bi­li­ye­tin bu­lun­du­ğu­nun ka­bu­lü ile ten­fi­ze ka­rar ve­ril­miş ise de da­va­cı ta­raf­ça Rus­ya Fe­de­ras­yo­nu ta­ra­fın­dan Türk Mah­ke­me­le­rin­den ve­ril­miş ilam­la­rın  ten­fiz edil­di­ği­ne dair  dos­ya­ya ye­ter­li de­lil su­nul­ma­mış olup, fi­ili mü­te­ka­bi­li­ye­tin var­lı­ğı da ka­bul edi­le­me­ye­cek­tir.

Bu du­rum­da ge­li­nen aşa­ma­da mah­ke­me­ce, ka­nu­ni mü­te­ka­bi­li­ye­tin var olup ol­ma­dı­ğı­nın araş­tı­rıl­ma­sı ve sağ­lık­lı so­nuç­la­ra ulaş­mak için Rus­ya Fe­de­ras­yon’un ten­fiz ile il­gi­li mev­zu­atı­nın bi­lin­me­si ge­re­kir. (Hu­kuk Ge­nel Ku­ru­lu’nun 13.06.1990 ta­rih­li ve 1990/13-3 E.,1990/347 K. sa­yı­lı Ka­ra­rı )

Ta­raf­lar­ca dos­ya­ya ayrı ayrı uz­man gö­rü­şü su­nul­muş olup ge­rek da­va­cı ta­raf­ça su­nu­lan uz­man gö­rü­şün­de ge­rek­se da­va­lı ta­raf­ça su­nu­lan uz­man gö­rü­şün­de akdi ve fi­ili mü­te­ka­bi­li­yet bu­lun­ma­dı­ğı be­lir­til­miş­tir.  Bu­nun­la bir­lik­te da­va­cı ta­raf­ça su­nu­lan uz­man gö­rü­şün­de; Rus­ya’da ya­ban­cı mah­ke­me ka­rar­la­rı­nın ten­fi­zi ba­kı­mın­dan ara­nan ko­şul­la­rın Türk hu­ku­kun­da ten­fiz ko­şul­la­rıy­la tı­pa­tıp aynı ol­ma­mak­la bir­lik­te, ağır­lık ve ma­hi­yet ba­kı­mın­dan denk ve öz­deş ni­te­li­ğe sa­hip ol­du­ğu be­lir­ti­le­rek  ka­nu­ni mü­te­ka­bi­li­yet ol­du­ğu be­lir­til­miş­tir. Da­va­lı ta­raf­ça su­nu­lu gö­rüş­te ise ya­ban­cı mah­ke­me ka­rar­la­rı­nın ta­nın­ma­sı ve ten­fi­zi­nin red­di şart­la­rı­nın Rus hu­ku­kun­da, Türk hu­ku­kun­dan daha ağır ola­rak dü­zen­len­miş ol­ma­sı ne­de­niy­le iki ülke hu­ku­ku ara­sın­da ka­nu­ni mü­te­ka­bi­li­yet bu­lun­ma­dı­ğı tes­pi­ti ya­pıl­mış­tır. Mah­ke­me­ce, uz­man gö­rüş­le­ri ara­sın­da­ki işbu  çe­liş­ki­yi gi­de­recek  şe­kil­de  bi­lir­ki­şi ra­po­ru al­dı­rıl­ma­mış­tır.

O hal­de mah­ke­me­ce, Rus­ya Fe­de­ras­yo­nu­'­nun konu ile il­gi­li mev­zu­atı­nın ye­min­li mü­ter­cim va­sı­ta­sıy­la ter­cü­me­si yap­tı­rıl­dık­tan son­ra üni­ver­si­te­nin il­gi­li kür­sü­sün­den se­çi­lecek bi­lir­ki­şi/bi­lir­ki­şi­ler  ku­ru­lun­dan dos­ya­da mev­cut uz­man gö­rüş­le­ri de de­ğer­len­di­ri­le­rek iki ülke ara­sın­da ka­nu­ni mü­te­ka­bi­li­yet bu­lu­nup bu­lun­ma­dı­ğı  hu­su­sun­da ay­rın­tı­lı ve de­ne­ti­me el­ve­riş­li ra­por alı­nıp so­nu­cu­na göre  bir ka­rar ve­ril­me­si ge­re­kir­ken, ek­sik in­ce­le­me  ve ya­nıl­gı­lı ge­rek­çe­ye da­ya­lı ya­zı­lı şe­kil­de ka­rar ve­ril­me­si doğ­ru ol­ma­mış­tır.

2. Boz­ma ne­de­ni­ne göre, da­va­lı ve­ki­li­nin di­ğer tem­yiz iti­raz­la­rı­nın şim­di­lik in­ce­len­me­si­ne ge­rek gö­rül­me­miş­tir.

VI. KA­RAR

Açık­la­nan se­bep­ler­le;

1. Tem­yiz olu­nan, İlk De­re­ce Mah­ke­me­si ka­ra­rı­na kar­şı is­ti­naf baş­vu­ru­su­nun esas­tan red­di­ne iliş­kin Böl­ge Ad­li­ye Mah­ke­me­si ka­ra­rı­nın OR­TA­DAN KAL­DI­RIL­MA­SI­NA,

2. İlk De­re­ce Mah­ke­me­si ka­ra­rı­nın BO­ZUL­MA­SI­NA,

3.Boz­ma ne­de­ni­ne göre, da­va­lı ve­ki­li­nin di­ğer tem­yiz iti­raz­la­rı­nın şim­di­lik in­ce­len­me­si­ne yer ol­ma­dı­ğı­na,

Yar­gı­tay du­ruş­ma­sın­da ve­ki­li ha­zır bu­lu­nan da­va­lı ya­ra­rı­na tak­dir olu­nan 28.000,00 TL du­ruş­ma ve­ka­let üc­re­ti­nin, da­va­cı­dan tah­si­li ile da­va­lı­ya  öden­me­si­ne,

İs­tek hâ­lin­de pe­şin alı­nan tem­yiz har­cı­nın il­gi­li­ye iade­si­ne,

Dos­ya­nın İlk De­re­ce Mah­ke­me­si­ne, boz­ma ka­ra­rı­nın bir ör­ne­ği­nin Böl­ge Ad­li­ye Mah­ke­me­si­ne gön­de­ril­me­si­ne,

24.02.2025 ta­ri­hin­de oy bir­li­ğiy­le ka­rar ve­ril­di.