Turist Rehberliği Mesleğinde Oda Aidatı Ödeme Yükümlülüğü ve Çalışma Kartı Almadan Meslek İcrasının Disiplin Hukukundaki Yeri

Dava konusu istem: 26/12/2014 tarih ve 29217 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Turist Rehberliği Meslek Yönetmeliği'nin (kararda "Turist Rehberliği Yönetmeliği" olarak yazılmıştır) 27. maddesinin üçüncü fıkrasının ve davacının dört ay süre ile meslekten geçici men cezası ile cezalandırılmasına ilişkin Turist Rehberleri Birliği Disiplin Kurulunun ... tarih ve ... sayılı kararının iptaline karar verilmesi istenilmiştir.

Daire kararının özeti: Danıştay Sekizinci Dairesinin 03/07/2024 tarih ve E:2024/2552, K:2024/4086 sayılı kararıyla;

Dairelerinin 28/03/2023 tarih ve E:2018/6124, K:2023/1495 sayılı "davanın açılmamış sayılmasına" ilişkin kararının, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 11/12/2023 tarih ve E:2023/2817, K:2023/3042 sayılı kararıyla bozulması üzerine bozma kararına uyularak,

Anayasa'nın 124. maddesinin birinci fıkrasında, 135. maddesinin birinci fıkrasında; 6326 sayılı Turist Rehberliği Meslek Kanunu'nun 2. maddesinde, 4. maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; 5/1-c maddesinde; 12. maddesinin birinci fıkrasında; Turist Rehberliği Meslek Yönetmeliği'nin 27. maddesinde; 41. maddesinin dördüncü fıkrasında; 43. maddesinin ikinci fıkrasında; 45/ç maddesinde yer alan konu ile ilgili düzenlemelere yer verilerek,

Davalı idarenin usule yönelik itirazları yerinde görülmemiş,

Düzenleyici işlem yönünden,

Mesleğin icrasına yönelik dava konusu düzenlemede üst hukuk normlarına, kamu yararına ve hizmet gereklerine aykırılık bulunmadığı,

Bireysel işlem yönünden ise,

2017 yılı çalışma kartına sahip eylemli turist rehberi olan davacının 2018 yılı çalışma kartı için mevzuat uyarınca harcını yatırmak suretiyle Kasım 2017'de başvuruda bulunduğu, ancak oda aidatını ödemediği, bu kapsamda 6326 sayılı Kanun'un 4. maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan hüküm gereğince kendisine çalışma kartı verilmediği ve eylemsiz turist rehberi olarak nitelendirildiği, ... tarihinde Topkapı Sarayında yapılan denetimde ise eylemsiz iken çalışma kartı olmadan rehberlik faaliyetinde bulunduğu gerekçesi ile tutanak tutulduğu, akabinde dava konusu cezai işlemin tesis edildiği,

Uyuşmazlıkta, davacının çalışma kartı için gerekli harcı yatırarak süresinde davalı idareye başvurduğu hususunda bir tereddüt bulunmadığı; davalı idarenin, davacının Oda aidatını ödememesi durumunu, "odaya karşı yükümlülüklerini yerine getirmeyenlere çalışma kartı verilmez" hükmü kapsamında değerlendirerek davacıya çalışma kartı vermediği ve akabinde davacıya çalışma kartı olmadan eylemli turist rehberliği faaliyetinde bulunduğu gerekçesi ile 4 ay meslekten geçici men cezası verildiği,

6326 sayılı Kanun'un 4. maddesinde süresi içinde ödenmeyen aidatların kanuni faizi ile birlikte genel hükümlere göre tahsil edileceği hükme bağlandığından, oda aidatlarının ödenmemesi halinin odaya karşı yükümlülüklerin yerine getirilmemesi kapsamında değerlendirilerek çalışma kartı verilmemesi müeyyidesine bağlanmasının Kanun'un özünden uzaklaşacak şekilde genişletici yoruma tabi tutulması anlamına geleceği,

Bu itibarla harcını ödeyerek süresi içinde çalışma kartı başvurusunda bulunmasına karşın oda aidatını ödemediği gerekçesi ile davalı idare tarafından çalışma kartı verilmeyen davacı hakkında, çalışma kartı bulunmadan eylemli rehberlik faaliyetinde bulunduğu gerekçesi ile verilen 4 ay mesleki faaliyetten men cezasında hukuka uygunluk bulunmadığı gerekçesiyle,

Düzenleyici işlem yönünden davanın reddine, bireysel işlemin ise iptaline karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, disiplin kurulunca yürütülen soruşturma sonucunda davacı hakkında 4 ay meslekten men kararı verildiği; davacının çalışma kartı olmadan bir önceki yıla ait çalışma kartı ile rehberlik faaliyeti yürüttüğü, eylemsiz turist rehberliği yaptığının tespit edildiği; karardaki karşı oyun yerinde olduğu; çalışma kartı olmadan turist rehberliği faaliyetinde bulunduğu hususu tutanak ile kayıt altına alınan davacının disiplin cezası ile cezalandırılmasına ilişkin işlemin hukuka uygun olarak tesis edildiği belirtilerek Daire kararının iptale ilişkin kısmının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından, savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'ÜN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Daire kararının temyize konu kısmının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE :

MADDİ OLAY :

Davacı, ... Rehberler Odasına kayıtlı turist rehberi olup 2018 yılı çalışma kartı başvurusunu, bedelini ödeyerek süresi içerisinde gerçekleştirmiş, ancak 2018 yılı oda aidatını ödememiş, bu yüzden çalışma kartı kendisine verilmemiştir.

... tarihinde Topkapı Sarayında yapılan denetimde, 2018 yılı çalışma kartını almadan rehberlik faaliyetinde bulunduğu tespit edilerek hakkında tutanak tutulmuştur.

Akabinde, dava konusu işlemle mesleğini, eylemsiz iken çalışma kartı almadan icra ettiğinden bahisle 6326 sayılı Turist Rehberliği Meslek Kanunu'nun 5. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinin (6) alt numaralı bendi uyarınca 4 ay süreyle meslekten geçici men disiplin cezası ile cezalandırılmasına karar verilmiştir.

Bunun üzerine temyizen incelenen dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT :

Dava konusu işlem tarihinde yürürlükte olan şekliyle,

6326 sayılı Turist Rehberliği Meslek Kanunu'nun 1. maddesinin ikinci fıkrasında, Kanun'un, turist rehberleri odalarının üyeleri ile olan karşılıklı hak ve yükümlülüklerine, gelir ve giderleri ile bütçelerine ilişkin usul ve esasları kapsadığı belirtilmiştir.

Kanun'un 2. maddesinde, "(1) Bu Kanunun uygulanmasında; ... c) Çalışma kartı: Eylemli turist rehberlerine, kayıtlı oldukları oda tarafından bir yıl süreyle geçerli olmak üzere mesleği fiilen icra edebileceklerine ilişkin olarak verilen izin belgesini, ç) Eylemli turist rehberi: Çalışma kartı sahibi olup fiilen turist rehberliği hizmeti sunma hak ve yetkisine sahip turist rehberini, d) Eylemsiz turist rehberi: Ruhsatname sahibi olup çalışma kartı olmayan turist rehberini, ... g) Oda: Turist rehberleri odalarını, ... ifade eder." kuralı; "Mesleğin icrası, odaya üyelik ve meslek sicilleri" başlıklı 4. maddesinde, "... (2) Turist rehberlerinin, yerleşim yerinin bulunduğu ilde kurulmuş odalardan birine, yerleşim yeri olan ilde oda kurulmamışsa en yakın ilde kurulmuş odalardan birine üye olmaları zorunludur. ... (3) Eylemli ve eylemsiz turist rehberlerinin ad, soyad ve sicil numaraları ilgili birliğin resmî internet sitesinde yayınlanır. Meslek sadece eylemli turist rehberleri tarafından icra edilebilir. Eylemli turist rehberi olabilmek için bir yıl süreyle geçerli olan çalışma kartının alınması zorunludur. Odaya üyelik koşullarını kaybetmiş veya odaya karşı yükümlülüklerini yerine getirmemiş olanlara çalışma kartı verilmez. Çalışma kartı almayan veya eylemsiz turist rehberi olarak kalmak üzere yazılı beyanda bulunan turist rehberleri eylemsiz turist rehberi olarak sicile işlenir. ... (4) Eylemli turist rehberlerinin ödeyecekleri aidat, onaltı yaşını doldurmuş olanlar için belirlenen aylık asgari ücretin brüt tutarının yüzde yirmisinden fazla olamaz. Eylemsiz turist rehberleri, eylemli turist rehberlerinin ödediği aidatın beşte biri oranında aidat öder. Turist rehberleri ilgili birlik tarafından yıllık olarak belirlenen oda aidatını iki eşit taksit hâlinde üyesi bulundukları odaya öderler. Süresi içinde ödenmeyen aidatlar kanuni faizi ile birlikte genel hükümlere göre tahsil edilir. İstisnasız tüm aidat alınmayacak hâller, Birlik tarafından belirlenir. ..." kuralı; 5. maddesinde, "(1) Mesleğini bu Kanun hükümlerine uygun olarak icra etmeyen ve meslek kuralları ile etik ilkelerine uymayan turist rehberleri hakkında aşağıdaki disiplin cezaları uygulanır: ... c) Meslekten geçici men cezası; turist rehberinin mesleği icra etmesinin bir aydan bir yıla kadar yasaklanmasıdır. Meslekten geçici men cezası aşağıdaki hâllerde verilir: ... 6) Kanuni istisnalar saklı olmak üzere mesleğin çalışma kartı alınmadan veya çalışma kartında belirtilen dil veya diller dışında icra edilmesi." kuralı; 11. maddesinde, "(1) Meslek kuruluşlarının gelirleri şunlardır: ... g) Aidat, ceza ve diğer gelirler." kuralı yer almaktadır.

26/12/2014 tarih ve 29217 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Turist Rehberliği Meslek Yönetmeliği'nin 27. maddesinde, "(1) Çalışma kartı, Bakanlık tarafından ruhsatname verilmiş turist rehberlerine, müracaatları halinde Birlik tarafından basılan ve kayıtlı oldukları oda tarafından bir yıl süreyle geçerli olmak üzere verilen izin belgesidir. Çalışma kartı alan turist rehberleri eylemli turist rehberidir ve mesleği fiilen icra edebilir. (2) Odaya üyelik koşullarını kaybetmiş veya odaya karşı yükümlülüklerini yerine getirmemiş olan turist rehberlerine çalışma kartı verilmez. (3) Çalışma kartı, Birlik yönetim kurulu tarafından, kimlik bilgilerini içerecek, üzerinde fotoğraf ve kayıt numarası bulunacak şekilde hazırlanır, onaylanır ve Aralık ayı sonuna kadar odalara teslim edilir. Odalar, bir yıl süre ile geçerli olacak çalışma kartlarını, takip eden yılın Ocak ayı içerisinde eylemli turist rehberlerine teslim eder. Çalışma kartı almak isteyen turist rehberleri Kasım ayı içinde odalara müracaat etmek zorundadırlar. Ancak ilk başvurularda veya eylemsiz turist rehberliğinden eylemli turist rehberliğine geçiş başvurularında çalışma kartı bu fıkradaki süreler aranmaksızın düzenlenir. Bu hallerde çalışma kartı, ait olduğu yılı takip eden yılın Ocak ayı sonuna kadar geçerlidir." hükmü; 45. maddesinde, "(1) Turist rehberleri Kanunun 5 inci maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde belirtilen hallerde meslekten geçici olarak men edilir. Meslekten geçici men cezası alan turist rehberi ceza süresince mesleğini icra edemez. İlgili maddede sayılan hallerden, ... ç) Kanuni istisnalar saklı olmak üzere mesleğin çalışma kartı alınmadan icra edilmesi halinde, dört aydan altı aya kadar, ... süreler ile meslekten geçici men cezası uygulanır." hükmü; 58. maddesinde, "(1) Yıllık aidat miktarları ile aidat alınmayacak hâller Birlik yönetim kurulu tarafından belirlenir. (2) Eylemli turist rehberlerinin ödeyecekleri yıllık aidat, aylık asgari ücretin brüt tutarının yüzde yirmisinden fazla olamaz. (3) Eylemsiz turist rehberleri, eylemli turist rehberlerinin ödediği aidatın beşte biri oranında aidat öder. (4) Oda aidatının ilki Ocak ayı sonuna kadar, ikincisi Haziran ayı sonuna kadar iki eşit taksit olmak üzere kayıtlı olunan odaya ödenir. İsteyen üyeler oda aidatlarını herhangi bir indirim talep etmeksizin tek seferde de Ocak ayı sonuna kadar ödeyebilir. ... (6) Süresi içinde ödenmeyen aidatlar kanuni faizi ile birlikte genel hükümlere göre tahsil edilir." hükmü bulunmaktadır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME :

Yukarıda aktarılan hükümlerin değerlendirilmesinden, Kanun'un, odalar ile üyeler arasındaki karşılıklı hak ve yükümlülükleri düzenlediği; çalışma kartının, mesleğin fiilen icra edilebilmesine ilişkin olarak oda tarafından verilen, bir yıl süreyle geçerli izin belgesini; eylemli turist rehberinin ise, çalışma kartı sahibi olup fiilen turist rehberliği hizmeti sunma hak ve yetkisine sahip turist rehberini ifade ettiği anlaşılmaktadır.

Kanun'un, "mesleğin icrası" başlığını da taşıyan 4. maddesindeki düzenlemeye göre, turist rehberlerinin odalardan birine üye olması zorunlu olup mesleğin icrası yalnızca eylemli turist rehberlerine özgülenmiştir. Maddede, odaya karşı yükümlülüklerini yerine getirmemiş olanlara çalışma kartı verilmeyeceği kurala bağlanmış, eylemli turist rehberlerinin ödeyecekleri aidata ilişkin hususlar düzenlenmiştir.

Eylemli turist rehberi olabilmenin ve bu mesleği fiilen icra edebilmenin koşulu, öncelikle odaya üye olunması ve her yıl çalışma kartı düzenlenmesidir. Çalışma kartı almanın koşulu ise, odaya ödenecek aidat da dahil olmak üzere, üyenin kendine düşen yükümlülükleri ifa etmesidir. Bu bakımdan, oda aidatının ödenmesiyle çalışma kartı verilmesi ve dolayısıyla mesleğin icra edilebilmesi arasında kanuni düzeyde ilişki kurulmuştur.

Nitekim Kanun'un 4. maddesinin dördüncü fıkrasındaki "Eylemli turist rehberlerinin ödeyecekleri aidat" ibaresi ile "Turist rehberleri ilgili birlik tarafından yıllık olarak belirlenen oda aidatını iki eşit taksit hâlinde üyesi bulundukları odaya öderler." cümlesi, aidat ödemenin, odaya karşı yükümlülük olduğunu göstermektedir. Devamındaki "Süresi içinde ödenmeyen aidatlar" ibaresi, aidatların normal şartlarda süresi içinde ödenmesi gerektiğini işaret etmekte, "İstisnasız tüm aidat alınmayacak hâller, Birlik tarafından belirlenir." ibaresi de aidat almanın kural olduğunu, alınmayacak hallerin belirlenmesinde ise Birlik'in yetkili olduğunu açıklamaktadır.

Öte yandan, çalışma kartı alınmadan turist rehberliği mesleğinin icra edilmesi, yine Kanun'da, geçici süreyle meslekten men cezası gerektiren fiiller arasında sayılmıştır.

Somut olayda, davanın konusu, davacının çalışma kartı almaksızın turist rehberliği icra etmesi sebebiyle disiplin cezası ile cezalandırılmasına yönelik işlem olup davacının ilgili yıl çalışma kartını almadan mesleki faaliyette bulunduğu, tutanak altına alınmıştır. Davacı tarafından, aidat ödemediği için çalışma kartı verilmemesine ilişkin işlemin iptali istemiyle dava açıldığına ilişkin ise dosyada veri bulunmamaktadır.

Uyuşmazlık bu çerçevede değerlendirildiğinde ve özellikle Kanun'un 4. maddesi göz önünde bulundurulduğunda, turist rehberliği mesleğinin fiilen icra edilebilmesinin, çalışma kartı alınması şartına bağlandığı, çalışma kartı alabilmek için ise yine aynı maddede düzenlenen aidat ödeme yükümlülüğünün yerine getirilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Nasıl ki, davacı, çalışma kartı alabilmek için harcını ödeyip süresi içerisinde başvurusunu yaparak bu yükümlülüğünü yerine getirmiştir, akabinde aidatını ödemesi ve çalışma kartını alması da aynı ölçüde bir yükümlülüktür. Dolayısıyla oda aidatının ödenmemesi, odaya karşı yükümlülüklerin yerine getirilmemesi kapsamındadır ve bu durum değerlendirilerek çalışma kartı verilmemesi, yasal bir zorunluluktur. Süresi içinde ödenmeyen aidatın genel hükümlere göre tahsil edilebilmesi imkanının bulunması, salt iktisadi anlamda cebren tahsile yönelik bir düzenleme olup kurallara kendiliğinden uyulmasının beklendiği hukuk düzeninde, süresinde ödenmemiş aidat bulunduğu gerçeğini ve yukarıda varılan bu neticeyi değiştirmemektedir.

Buna göre, Daire kararının, dava konusu bireysel işlemin, yukarıda açıklanan gerekçeyle iptaline yönelik temyize konu kısmında hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU :

Açıklanan nedenlerle;

Davalı idarenin temyiz isteminin kabulüne;

Yukarıda özetlenen gerekçeyle düzenleyici işlem yönünden davanın reddine, bireysel işlemin iptaline ilişkin Danıştay Sekizinci Dairesinin 03/07/2024 tarih ve E:2024/2552, K:2024/4086 sayılı kararının temyize konu iptale ilişkin kısmının BOZULMASINA,

Bozulan kısım yönünden yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Daireye gönderilmesine,

Kesin olarak, 17/09/2025 tarihinde oyçokluğu ile karar verildi.

KARŞI OY

X- Danıştay Sekizinci Dairesince verilen kararın temyize konu iptale dair kısmının usul ve hukuka uygun bulunduğu, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenlerinin kararın bu kısmının bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığı anlaşıldığından, temyiz isteminin reddi ile kararın temyize konu kısmının onanması gerektiği oyuyla, karara katılmıyoruz.